Początki kolei wąskotorowej
Historia Stargardzkiej Kolei Wąskotorowej rozpoczęła się pod koniec XIX wieku. W 1895 roku uruchomiono pierwsze odcinki sieci wąskotorowej łączącej Stargard z okolicznymi miejscowościami.
Kolej miała ogromne znaczenie dla rozwoju gospodarczego regionu, umożliwiając transport płodów rolnych, drewna, materiałów budowlanych oraz przewóz mieszkańców.
W kolejnych latach sieć była rozbudowywana, obejmując dziesiątki kilometrów torów, liczne stacje, przystanki i zaplecza techniczne.
Kolej, która łączyła ludzi
Przez wiele dziesięcioleci Stargardzka Kolej Wąskotorowa stanowiła podstawowy środek transportu dla mieszkańców regionu.
Na trasach kursowały pociągi pasażerskie i towarowe przewożące ludzi, płody rolne, zwierzęta gospodarskie oraz towary dla lokalnych przedsiębiorstw.
W okresie największej świetności kolej była integralną częścią życia społecznego i gospodarczego Pomorza Zachodniego.
Ostatnie lata eksploatacji
Po II wojnie światowej kolej nadal funkcjonowała pod zarządem PKP, jednak rozwój transportu drogowego stopniowo ograniczał jej znaczenie.
W latach 80. i 90. liczba pasażerów systematycznie spadała, a infrastruktura wymagała coraz większych nakładów finansowych.
Fot. Witold Niedzielski
Fot. Michał Gliniecki
Powolny upadek i likwidacja ruchu
Wraz z początkiem XXI wieku zapadła decyzja o zakończeniu przewozów. Ostatni pociąg na trasie Stargard – Dobra Nowogardzka odjechał w październiku 2001 roku, po czym linię definitywnie zamknięto.
Pozostający na linii tabor został odstawiony, a następnie sprzedany, przekazany innym podmiotom lub zezłomowany.
Po zamknięciu linii nastąpiło gwałtowne rozkradanie torowisk i niszczenie majątku kolejki. Opuszczona infrastruktura przez wiele lat pozostawała bez jakiejkolwiek opieki, a wiele obiektów zaczęło popadać w coraz głębszą ruinę.
Fot. Paweł Frączek
Wpis do rejestru zabytków
Pomimo dewastacji i kradzieży infrastruktury znaleźli się ludzie, którym los kolejki nie był obojętny. Dzięki staraniom Towarzystwa Przyjaciół Stargardu w 2003 roku Wojewódzki Konserwator Zabytków w Szczecinie wpisał Stargardzką Kolej Dojazdową do rejestru zabytków.
Wpis objął zachowane elementy infrastruktury kolejowej i zapewnił pozostałościom dawnej linii formalną ochronę prawną.
Powstanie Towarzystwa Stargardzka Kolej Dojazdowa
Pomimo wieloletnich zaniedbań pamięć o Stargardzkiej Kolei Wąskotorowej nigdy nie zanikła.
W 2017 roku grupa pasjonatów kolejnictwa oraz historii regionu powołała Towarzystwo Stargardzka Kolej Dojazdowa (TSKD).
Celem stowarzyszenia stało się ratowanie pozostałości dawnej kolei, popularyzacja jej historii oraz stopniowe przywracanie infrastruktury do życia.
Odbudowa infrastruktury
Od początku działalności członkowie TSKD prowadzą systematyczne prace mające na celu przywrócenie dawnej stacji Stargard Wąskotorowy.
W ostatnich latach wykonano wiele prac torowych, uporządkowano teren stacji oraz rozpoczęto odbudowę peronów.
Drezyny budowane przez TSKD
Po utracie historycznego taboru stowarzyszenie postanowiło stworzyć własną flotę drezyn rowerowych umożliwiających organizację przejazdów turystycznych.
Wszystkie eksploatowane obecnie drezyny zostały zaprojektowane i wykonane przez członków Towarzystwa Stargardzka Kolej Dojazdowa.
Dzięki temu możliwe było przywrócenie ruchu turystycznego na zachowanych fragmentach dawnej linii kolejowej.
Największe wyzwania na przyszłość
Największym wyzwaniem stojącym obecnie przed Towarzystwem Stargardzka Kolej Dojazdowa jest pozyskanie środków finansowych na remont zabytkowego mostu kolejowego w Żarowie.
Równie istotnym zadaniem pozostaje odbudowa około 2,5 kilometra linii kolejowej pomiędzy Lubowem a Małkocinem, która po likwidacji przewozów została rozebrana.
Realizacja tych przedsięwzięć umożliwiłaby znaczące wydłużenie trasy przejazdów oraz dalszy rozwój turystyki kolejowej w regionie.
Kolej żyje nadal
Działalność TSKD nie ogranicza się wyłącznie do prac technicznych. Stowarzyszenie aktywnie uczestniczy w życiu lokalnej społeczności, organizując festyny rodzinne, wydarzenia edukacyjne, akcje charytatywne, przejazdy specjalne oraz akcje promujące historię regionu.
W organizowanych wydarzeniach uczestniczą mieszkańcy, harcerze, przedstawiciele służb mundurowych, ratownicy oraz liczni partnerzy wspierający rozwój kolei.
